BANA 3 SORU SOR”
Herkes saglıkla ilgili konularda bilgi sahibi olmak,
sorularına cevap almak ister.
Iste böyle zamanlarda sormanız gereken 3 temel ve basit
soru, nasıl saglıklı kalacagınızı veya nasıl iyileseceginizi
ögrenmenize yardımcı olabilir.
Saglıgınız için sormanız gereken “ÜÇ SORU”
1. Sorunum nedir?
2. Ne yapmam gerekiyor?
3. Bunu yapmanın bana ne faydası olacak?
Ne zaman soracagım?
• Doktorunuzla görüstügünüz zaman
• Tıbbi bir tetkik ya da isleme hazırlandıgınız zaman
• Ilaç kullandıgınız zaman
Cevapları anlamakta güçlük çekerseniz, tekrar sorun
Doktorunuzla iyi bir iletisim için ipuçları
• 3 soruyu sorun.
• Doktorunuzu ziyarete gittiginiz zaman yanınızda
mutlaka ailenizden birini götürün.
• Doktorunuza rahatlıkla anlatabilmek için saglıgınızla
ilgili sıkıntılarınızın bir listesini yapın.
• Doktorunuzu ziyarete gittiginiz zaman, kullandıgınız
tüm ilaçların bir listesini yanınızda götürün.
Soru sormaya çekinmeyin.
Hastalıgınız, tedaviniz ve bu tedavinin size ne fayda
getirecegini bilmeniz doktorunuz için de önemlidir.
INFERTILITE NEDIR?
Infertilite, genel olarak üreme fonksiyonunun yerine getirilememesi olarak tanımlanır. Gebelikle ilgili herhangi bir koruma önlemi olmaksızın 1 yıl düzenli cinsel iliskiye ragmen çocuk sahibi olamayan çiftler için infertilite söz konusudur.
Erkek Üreme Sistemi Ergenlik çagının baslaması ile erkeklerde sperm üretimi baslar. Beyindeki hipofiz bezinden FSH ve LH hormonları salgılanır. FSH sperm üretimini aktifler, LH testosteron hormonunun salgılanmasına yol açar, bu da sperm olgunlasmasını saglar. Spermler testislerde üretilir ve epididimde gelisimini tamamlar. Bu yaklasık olarak 3 ay sürer. Olgun spermler cinsel iliski sırasında sperm kanallarından kadın vajinasına atılır. Bu sırada prostat ve prostat arkasındaki bezlerden (veziküla seminalis) spermi besleyen ve koruyan sıvılar da meniye karısır. Sperm üretimi erkegin yasamı boyunca devam eder.
Bilinmesi Gerekenler
Infertilite problemi kadın ve erkegi esit oranda etkiler. Infertilite çiftlerde %40 erkege baglı, %40 kadına baglı, %10 erkek ve kadın iliskili, %10 bilinmeyen sebeplerden meydana gelir. Bu nedenle infertil çiftlerin her ikisi de problemi anlamalı ve kendi arasında tartısmalıdır. Erkek infertilitesi birçok sebebe baglıdır. Sperm üretim bozuklukları, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar, sperme karsı antikor varlıgı, testis travması, hormonal bozukluklar, anatomik problemler, varikosel, geçirilmis hastalıklar, infeksiyonlar ve bazı ilaçlar infertiliteye yol açabilir. Sebep ne olursa olsun infertilitenin üstesinden gelmek kolay degildir. Birçok infertil erkek, kendisini eksik ve mutsuz hisseder. Bazıları erkekligini kaybettigini düsünür. Bu hisler normaldir ve üstesinden gelmenin yolu diger insanlarla iletisim kurmaktır. Infertil çiftler bu problemlerin üstesinden gelmek için birbirlerine destek olmalıdır. Infertilite sebeplerinin %90’ının tedavi edilebildigi ve birçok tedavi seçeneginin bulundugu unutulmamalıdır.
INFERTILITENIN DEGERLENDIRILMESI
Hastanın tıbbi özgeçmisi: Geçirilmis kabakulak, bazı ateslihastalıklar, cerrahi girisimler veya travmalar, cinsel yolla bulasan enfeksiyonlar Infertiliteyi etkileyebilir. Ayrıca kimyasal maddelere maruz kalma, stres, ilaç ve alkol kullanımı,
gereksiz alıskanlıklar, cinsel iliski zaman ve sıklıgı, ailede bu tip problem varlıgı da önemlidir. Fizik muayene: Ürolog, üreme organlarını muayene eder. Testislerin yerinde olup olmadıgı, testislerin durumu, sperm kanalları, skrotum içinde genislemis damarların olup olmadıgı (varikosel) arastırılır. Prostat muayenesi de yapılmalıdır. Ayrıca vücut yag ve kıllarının dagılımına bakılır.
LABORATUAR TESTLERI
Semen (meni) analizi 48 saatlik cinsel perhizden sonra alınan taze semen makroskopik ve mikroskopik degerlendirmeye tabi tutulur. Sperm sayısı degiskenlik gösterebildigi için semen analizi en az 2 kez yapılmalıdır. Burada sperm sayısı, hareketliligi ve sekli degerlendirilir. Bu test tek basına infertilite durumunu göstermez, çünkü burada spermin tüm fonksiyonlarını görmek mümkün degildir. Fakat infertilitenin baslangıç degerlendirmesi için ilk yapılan kolay ve yararlı bir testtir.
TANI KOYDURUCU TESTLER
Semen analizinde herhangi bir anormallik varsa yapılır.
idrar analizi
Idrarda beyaz kan hücrelerinin (lökosit) varlıgı idrar yolu enfeksiyonunu veya prostat enfeksiyonunu gösterir. idrarda önemli sayıda sperm bulunması idrar torbasına semen kaçtıgına isaret eder.
Hormon analizi
Serum FSH, LH ve testosteron düzeylerine bakılır. Bunlar testis fonksiyonları hakkında bilgi verir.
Semende lökosit sayısı
Spesifik boya veya antikorlarla semendeki lökosit sayısı arastırılır. Bunların fazlalıgı genital sistem enfeksiyonunu gösterir ve mutlaka tedavi edilmelidir, aksi halde spermlere zarar verir.
Anti sperm antikor testi
Bu test kadında veya erkekte sperme karsı antikor varlıgını gösterir. Anti sperm antikorlar spermle reaksiyona girip onlara zarar verir ve hareketsiz kılar.
Ultrasonografi
Testislerin yapısı, damarlardaki genislemeler (varikosel) ve sperm kanallarındaki darlıklar hakkında bilgi verir.
TESTIS BIYOPSISI
Semen analizinde çok düsük sayıda sperm olması veya hiç olmaması durumunda yapılır. Her iki testisten anestezi altında birkaç adet doku parçası ve aynı anda igne ile doku aspirasyonu yapılarak testisteki sperm üretiminin haritası çıkarılır. Alınan örnekler mikroskop altında incelenerek sperm hücresi aranır. Bu yöntemle testislerin sperm üretimi hakkında bilgi sahibi olunur. Enfeksiyonlar, hormonal bozukluklar ilaç verilerek tedavi edilir.
Varikosel operasyonu
Infertil erkeklerin %60’ında varikosel bulunur. Varikosel sperm üretimini etkiliyorsa veya testiste küçülme yapıyorsa tedavi edilir. Varikosel ameliyatı mikroskop altında yapılmalıdır. Bu sayede gözle görülmeyen küçük damarların baglanması ameliyat basarısını arttırır ve varikosel’in tekrarlamasını önler.Varikosel operasyonuna karar vermede çiftin evlilik süresi, kadına ait problem varlığı ve kadının yaşı çok önemlidir.
Sperm kanallarındaki tıkanıklıkların giderilmesi
Sperm kanallarının prostata açılan yerindeki darlık yapan sebepler endoskopik olarak kesilerek açılır. Diger düzeylerdeki tıkanıklık bölgesi ise mikroskop altında bulunup çıkartılır geri kalan saglam bölgeler birbirine anostomoz edilerek meninin dogal yolla dısarı atılması saglanır.
YARDIMCI ÜREME TEKNIKLERI
Intrauterin inseminasyon
Düsük sperm sayısı, endometriosis, açıklanamayan infertilitede uygulanır. En az bir milyon sperm elde edilirse aşılama yapılır aksi takdirde mikroenjeksiyon tedavisine yönlendirirlir. Erkekten alınan semen özel solüsyonlarla yıkanıp kaliteli spermler elde edilir ve daha sonra kadın rahmine özel bir sonda ile verilir. Bu yöntem hormon tedavisi ile birlikte yapılmalıdır. Bu hem şansı artırmakta hem de zamanlamayı yapmakta işe yaramaktadır.
in vitro fertilizasyon (IVF)
Kadın yumurtalık kanalı problemlerinde veya açıklanamayan infertilitede uygulanır. Hormonal tedavi ile kadın yumurtalıgından olgun yumurtalar elde edilir. Bu yumurta dısarı alınır. Laboratuar sartlarında yumurta ile sperm birlestirilir (mikroenjeksiyon). Birkaç gün sonra da olusan döllenmis hücre (embryo) kadın rahmine yerlestirilir.
GİFT
Dısarı alınan kadın yumurtası ve sperm birlikte kadın yumurtalık yollarına yerlestirilip dogal döllenme saglanır.
ZİFT
Laboratuar sartlarında döllenmis yumurta, kadın yumurtalık yollarına yerlestirilir.
ICSI (Mikroenjeksiyon)
Laboratuar sartlarında kadın yumurtası içine erkekten elde edilen sperm igne ile yerlestirilerek, elde edilen döllenmis yumurta, kadın haznesine konur. ICSI’de spermin hangi yolla elde edildiginin önemi yoktur. Böylece spermin kadın üreme yollarındaki ilerlemesine, yumurtayı aramasına ve yumurtayı dogal olarak döllemesine gerek kalmaz. Islem öncesi kadın yumurtalıkları ilaç ile stimule edilir. ICSI için birkaç sperm hücresi yeterlidir. ICSI ile çocuk sahibi olma oranı %35 civarındadır.
TESE + ICSI
Menide sperm hücresi yoksa testis biyopsisi materyelinden elde edilen olgun sperm hücresi ICSI için kullanılır.
TESE TESTISLERDE SPERM ARANMASI
Azospermik infertil hastalara uygulanır. Azospermi: Semen analizinde (menide) hiç sperm görülmemesidir. Azospermik infertilite iki bölümde incelenir.
a) Obstrüktif Azospermi
Sperm yollarının tıkalı olmasından kaynaklanır.
b) Nonobstrüktif Azospermi
Testislerin dısarı (sperm kanallarına) verecek kadar sperm üretememesidir. Tedavi olarak TESE uygulanır. TESE uygulacak hastanın esi, Kadın-Dogum infertilete klinigine yönlendirilerek oradan takibe alınması saglanır. Kadının ovulasyon (yumurtlama) dönemine göre TESE uygulanacak erkek, genel anestezi ile uyutularak isleme baslanır. Testisin üzerindeki cilde 1-2 cm’lik kesi yapılarak testislere ulasılır ve testisin damarsız kısmından testis açılır. Ardından mikroskopik olarak testis incelenir ve en dolgun beyaz renkte daha genis tubuluslar (çıplak gözle görmek zordur ama mikroskopik olarak kolayca görülebilir) alınarak, daha ince ayarlı (daha hassas) mikroskopla, sperm olup olmadıgı arastırılır. Eger testiste tüm aramalara ragmen sperm bulunamasa, aynı islem diger testise de uygulanır. Bu spermler Kadın-Dogum infertilite birimine ICSI tedavisi için kullanılmak üzere gönderilir. Non obstrüktif azospermik çıplak gözle yapılan islemde testiste sperm bulma sansı %15-30 arasında iken, mikroskop altında yapılanda bu oran %40-50 arasındadır. Mikro tese de testisten gereksiz doku alınmadıgından, ileride meydana gelebilecek bir takım sorunlar engellenir.
